W czerwcu 1919 roku, na skutek ostrzału Grenzschutzu – uszkodzeniom uległa m.in. synagoga nad Prosną. Częściowo spłonął bat midrasz – dom modlitwy i szkoła przy synagodze, powstałe w latach 70. XIX wieku, gdzie m.in. uległo zniszczeniu
ok. 600 książek religijnych oprawionych w skórę i płótno.
Po remoncie synagogi i rozbudowie znajdujących się przy
niej budynków, pojawił się problem. Okna jednego z nich wychodziły na sąsiadującą z terenem gminy żydowskiej
od wschodu posiadłość państwa Jana i Julianny Polaków.
Kto chciałby być „podglądany” na co dzień przez studiujących
– nie zawsze pilnie – święte księgi? A i ci w środku nie wyobrażali sobie, żeby ktoś z zewnątrz obserwował ich przez okna w czasie modlitwy. Zdarzało się przecież, że niesforne dzieciaki wrzucały przez okna do synagogi czy szkoły kamienie lub żywe wróble,
czy przedrzeźniały modlących się.
W styczniu 1922 roku doszło do prywatnej umowy między Szmulem Judą Goldmanem, przedstawicielem gminy żydowskiej,
i małżonkami Polak, którzy zobowiązali się sprzedać za 120 tys. marek prawo światła dla czterech okien żydowskiego domu modlitwy, które wychodzą na ich plac oraz zagwarantowali,
że nie będą stawiać pod oknami żadnych zabudowań.
Niestety, pod oknami bat midraszu zaczęły pojawiać
się drewniane szopy.
Rozmowy i negocjacje ciągnęły się długo. W końcu, w sierpniu 1924 roku, działający w imieniu gminy żydowskiej Henoch Janower, podpisał u notariusza Jana Dreszera umowę – państwo Polakowie na wieczne czasy sprzedają prawo widoku
tzw. prawo światła) dla czterech okien parterowych i czterech okienek małych od góry na swą nieruchomość. Okna te mają
być głuche, tzn. nie mogą być otwierane i na pół metra od dołu mają być zamalowane. Ponadto państwo Polakowie zobowiązują się nie stawiać na swojej nieruchomości żadnego budynku
w odległości mniejszej niż 4 łokcie (ok. 2,5 metra) od linii okien.
Nie ma informacji, że warunku umowy nie były respektowane…
Opracowała Urszula Szot
Dodaj komentarz