Kategoria: Ludzie

W pamięci mieszkańców Wieruszowa i Pieczysk na długo zachował się jeden z synów dziedzica Fajwela Gliksmana – Jakob. Urodził się w lipcu 1905 roku w Wieluniu, a mieszkał z rodzicami
i rodzeństwem w Grześce. Oficjalnie był rolnikiem.
Zakochał się w mieszkance Pieczysk – 23-letniej Stanisławie Miś (Jakob miał wtedy prawie 29 lat). Dla ukochanej przyjął tuż przed ślubem chrzest i imiona: Julian Jan.
11 lutego 1934 roku w Wieruszowie wzięli katolicki ślub, którego udzielił im ksiądz dr Walenty Kott. Wcześniej tego samego dnia została ogłoszona jedyna zapowiedź, z dwóch pozostałych zwolniła zainteresowanych kuria diecezjalna.
Ślub był dużym wydarzeniem w okolicy. Narzeczony sprowadził dla ukochanej suknię ślubną aż z Paryża. Świadkami na ślubie Jakoba/ Juliana Jana i Stanisławy byli mieszkańcy Wieruszowa: Franciszek Bryłka – kościelny i Stefan Piekarski – organista.
Wydarzenie nie zostało jednak dobrze przyjęte w środowisku żydowskim.
Już na etapie planów małżeńskich Jakoba, zapisem notarialnym
z 28.08.1933 r. jego rodzeństwo informowało dzierżawców,
że Jakob nie zarządza już folwarkiem Wieruszów i nie jest upoważniony do pobierania czynszu dzierżawnego.
Dalej jednak był właścicielem 1/8 folwarku Chobanin.
Ostatecznie – po ślubie – Jacob został wykluczony z gminy żydowskiej, a rodzina odcięła się od niego. Być może z tego powodu powrócił na judaizm pół roku później.
W maju 1935 w Pieczyskach przyszła na świat córka Jacoba i Stanisławy – Teodozja Elżbieta. Młode małżeństwo krótko cieszyło się swoim szczęściem. Wybuchła wojna –
Jacob, podobnie jak wielu Żydów z Wieruszowa, został aresztowany. Na długo słuch o nim zaginął. W końcu do żony dotarła wiadomość, że nie żyje. Stanisława starała się ułożyć sobie życie. Wyjechała z Wieruszowa, osiadła w Głuszynie.
Tuż po zakończeniu wojny na krótko wróciła do Grześki i przeżyła szok – stanął przed nią Jacob. Chciał, aby razem z córką wyjechały z nim do Ameryki. Stanisława nie chciała jednak kolejny raz zaczynać wszystkiego od nowa, mimo że nigdy
nie zalegalizowała swego związku z drugim partnerem.
9-letnia córka Jakoba widziała wtedy ojca po raz ostatni.
Dostała od niego złoty łańcuszek i usłyszała obietnicę,
że do niej wróci. Tak się jednak nie stało.
Stanisława zmarła w 1992 roku w Złotoryi w wieku 82 lat,
do śmierci posługując się nazwiskiem Gliksman. Jej córka Teodozja w 2015 roku – dzięki żmudnym poszukiwaniom swojej córki Elżbiety – zobaczyła po raz pierwszy zdjęcie ojca.
Jakob wyjechał najpierw do Ameryki, a ostatecznie osiadł w Kanadzie, gdzie założył rodzinę. Zmarł w 2002 roku w Montrealu.

Opracowała Urszula Szot

Była sobota 2 września 1939 roku, godziny późno popołudniowe, ciepło. Dopalało się kilka budynków ostrzelanych dzień wcześniej. W mieście była około jedna trzecia jego mieszkańców,
pozostali w piątek, jeszcze przed południem, uciekli, głównie
w stronę Łodzi. 

Nad Prosną, przy moście, żołnierze niemieccy przygotowywali przeprawę dla  wojska, głównie tego zmotoryzowanego.
Most, niestety, nie został skutecznie wysadzony przez cofających się żołnierzy polskich. Trzeba tylko usunąć z niego gruz, a na umocnienie będzie czas w najbliższe dni.

W końcu Niemcy wkroczyli do miasta. Nie minęło dużo
czasu i, po przeszukaniach, wiedzieli już, że nikt tu z nimi
nie będzie walczył, nie było tu żadnego żołnierza.

Padł rozkaz, aby ludność zebrała się na Rynku. Żołnierze rozbiegli się po ulicach, zaglądali do domów, piwnic – brutalnie wyciągając z nich wszystkich, których znaleźli. Polacy, wśród krzyków, gróźb
i poszturchiwań, zostali skierowani na Podzamcze, pod kościół ewangelicki. 

Żydzi zostali zatrzymani w Rynku. Oficer krótko poinformował,
że zostaną wyciągnięte konsekwencje za strzelanie do Niemców
z terenu synagogi przed ich przeprawą przez Prosnę  – jeszcze
w piątek.

Wybrali 20 Żydów i ustawili ich w szeregu – prawdopodobnie
po północnej stronie Rynku. To nie był przypadkowy wybór. Spośród zebranych zostali wybrani ci, którzy prezentowali
się najlepiej, którzy – jak się przypuszcza, byli szanowani
i cieszyli się autorytetem całej społeczności.

Naprzeciwko nich stanęli żołnierze z karabinami gotowymi do strzału. To miał być pokaz siły i bezwzględności. 

Nagle ciężką ciszę przerwał spazmatyczny płacz i przez szpaler zabranych przecisnęła się niespełna 16-letnia Liba-Małka Lewi.
W swoim domu naprzeciwko ukryła się na strychu, ale teraz, widząc swojego ojca w szeregu czekających na rozstrzelanie, spontanicznie podbiegła do niego, aby się pożegnać.
Zatrzymała na chwilę egzekucję i to zuchwalstwo przypłaciła życiem – Niemiec kazał jej otworzyć usta i strzelił
w nie z pistoletu, dziewczyna upadła martwa u stóp ojca,
który z rozpaczą patrzył na jej śmierć, ale już po chwili także zginął. 

To była prawdopodobnie jedna z pierwszych publicznych egzekucji II wojny światowej.

Opracowała Urszula Szot