{"id":527,"date":"2026-04-21T12:37:57","date_gmt":"2026-04-21T12:37:57","guid":{"rendered":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/?p=527"},"modified":"2026-04-21T12:37:57","modified_gmt":"2026-04-21T12:37:57","slug":"fabryka-mydla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/2026\/04\/21\/fabryka-mydla\/","title":{"rendered":"Fabryka myd\u0142a"},"content":{"rendered":"\n

W 1928 roku Szymon Gelbart i Szlama Kenig otworzyli
na ul. Pi\u0142sudskiego 115 mydlarni\u0119 pod nazw\u0105 \u201eWieruszowska Fabryka Myd\u0142a\u201d. Znajdowa\u0142a si\u0119 ona w budynku na posesji nale\u017c\u0105cej do Dawida Lewi, wtedy ju\u017c na przedmie\u015bciach miasta, od strony Wielunia.
Kupiec Szymon\/Szymsia Gelbart (ur. 1890) z B\u0142aszek osiad\u0142
w Wieruszowie w styczniu 1916 roku po \u015blubie z Nach\u0105, c\u00f3rk\u0105 miejscowego kupca. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w r\u00f3\u017cne interesy, g\u0142\u00f3wnie handel g\u0119\u015bmi i jajami. Prowadzi\u0142 te\u017c firm\u0119 w \u0141odzi,
na Piotrkowskiej. By\u0142 w\u0142a\u015bcicielem pi\u0119trowego domu
na ul. Pi\u0142sudskiego\/ Warszawskiej 24a, z sze\u015bcioma lokalami mieszkalnymi.
Kiedy wpad\u0142 na pomys\u0142 uruchomienia mydlarni, to g\u0142\u00f3wnie
jego wsp\u00f3lnik dogl\u0105da\u0142 interesu. Urodzony w \u0141odzi Szlama
– Elimelech Kenig (ur. 1900) kupiec i ksi\u0119gowy, \u201ew\u017ceni\u0142\u201d si\u0119
w bogat\u0105 rodzin\u0119 Kohn\u00f3w, po\u015blubiaj\u0105c w 1924 roku Sur\u0119 Kohn,
z kt\u00f3r\u0105 zamieszka\u0142 w kamienicy te\u015bci\u00f3w w Rynku 29. Prowadzi\u0142 o\u017cywion\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, by\u0142 ksi\u0119gowym \u017cydowskiej Kasy Kupieckiej, a rodzin\u0119 utrzymywa\u0142 g\u0142\u00f3wnie z wynajmu mieszka\u0144
w dzier\u017cawionej w \u0141odzi kamienicy przy ul. Franciszka\u0144skiej.
Jego sp\u00f3\u0142ka z Gelbartem przetrwa\u0142a do ko\u0144ca 1933 roku,
gdy\u017c ju\u017c wtedy powa\u017cnie my\u015bla\u0142 o wyje\u017adzie do Palestyny. Ostatecznie wyjecha\u0142 w lipcu 1934 roku. \u015arodki uzyskane
ze sprzeda\u017cy po\u0142owy nieruchomo\u015bci na ul. Ko\u015bcielnej przekaza\u0142 jako darowizn\u0119 na rzecz stowarzyszenia \u201eCentralna Organizacja \u017byd\u00f3w Ortodoks\u00f3w w Polsce \u2013 Agudas Isroel (Zwi\u0105zek Izraela)\u201d.
Z dokument\u00f3w miejskich, potwierdzaj\u0105cych wydanie zgody
na otwarcie mydlarni, wynika, \u017ce zak\u0142ad zatrudnia\u0142 dw\u00f3ch pracownik\u00f3w, a w\u0142a\u015bciciele mieli zakaz przetapiania \u201et\u0142uszcz\u00f3w surowych, powoduj\u0105cych cuchni\u0119cie i zanieczyszczanie powietrza\u201d.
W pomieszczeniu, w kt\u00f3rym by\u0142 umieszczony piec do topienia t\u0142uszcz\u00f3w, przeznaczonych na wyr\u00f3b myd\u0142a, czyli w tzw. warzelni, strop musia\u0142 by\u0107 ogniotrwa\u0142y, a pod\u0142oga betonowa z lekkim spadem ku \u015brodkowi, gdzie znajdowa\u0142a si\u0119 studzienka.
W ca\u0142ym zak\u0142adzie obowi\u0105zkowa by\u0142a sprawna wentylacja. W\u0142a\u015bciciele byli te\u017c zobowi\u0105zani do umieszczenia w zak\u0142adzie wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci spluwaczek nape\u0142nionych wod\u0105 oraz umieszczenia napis\u00f3w z nakazami plucia tylko do spluwaczek,
a tak\u017ce napis\u00f3w zabraniaj\u0105cych palenia tytoniu i papieros\u00f3w.
W\u0142a\u015bciciele deklarowali te\u017c, \u017ce b\u0119d\u0105 u\u017cywa\u0107 do produkcji: oleju kokosowego, ro\u015blinnego, \u0142oju topionego technicznego, kalafonii, sody kaustycznej i odpowiednich zapach\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Opracowa\u0142a Urszula Szot<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Szkic budynku mydlarni \u201ez natury\u201d
<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1928 roku Szymon Gelbart i Szlama Kenig otworzylina ul. Pi\u0142sudskiego 115 mydlarni\u0119 pod nazw\u0105 \u201eWieruszowska Fabryka Myd\u0142a\u201d. Znajdowa\u0142a si\u0119 ona w budynku na posesji nale\u017c\u0105cej do Dawida Lewi, wtedy ju\u017c na przedmie\u015bciach miasta, od strony Wielunia.Kupiec Szymon\/Szymsia Gelbart (ur. 1890) z B\u0142aszek osiad\u0142w Wieruszowie w styczniu 1916 roku po \u015blubie z Nach\u0105, c\u00f3rk\u0105 miejscowego […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-527","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-miejsca"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/527","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=527"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/527\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":528,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/527\/revisions\/528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}