{"id":504,"date":"2026-04-21T11:25:50","date_gmt":"2026-04-21T11:25:50","guid":{"rendered":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/?p=504"},"modified":"2026-04-21T11:25:50","modified_gmt":"2026-04-21T11:25:50","slug":"folwark-grzeska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/2026\/04\/21\/folwark-grzeska\/","title":{"rendered":"Folwark Grze\u015bka"},"content":{"rendered":"\n

Folwark Grze\u015bka ko\u0142o Pieczysk nale\u017ca\u0142 jeszcze w po\u0142owie
XIX wieku do maj\u0105tku Wierusz\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat 90. XIX wieku kupi\u0142 go Fajwel Gliksman, bogaty \u017byd nale\u017c\u0105cy do chasydzkiej dynastii rabin\u00f3w z G\u00f3ry Kalwarii.
Urodzi\u0142 si\u0119 w Praszce oko\u0142o 1870 roku, a jego rodzice pochodzili
z Wielunia. W 1888 roku po\u015blubi\u0142 w Warcie Chaw\u0119 Krol i w\u0142a\u015bnie Grze\u015bk\u0119 wybrali na sw\u00f3j dom.
\u0141\u0105cznie z Grze\u015bk\u0105 by\u0142 dziedzicem oko\u0142o 20 tys. hektar\u00f3w ziemi,
z czego sam maj\u0105tek ziemski Grze\u015bka liczy\u0142 ok. 360 hektar\u00f3w. Opr\u00f3cz Grze\u015bki, w jego sk\u0142ad wchodzi\u0142y te\u017c m.in. folwarki Chobanin i cz\u0119\u015b\u0107 folwarku Wierusz\u00f3w (g\u0142. tzw. Kosmalec).
Folwark Grze\u015bka by\u0142 niemal samowystarczalny \u2013 opr\u00f3cz
nie najwi\u0119kszego dworku, by\u0142y tu obszerne stodo\u0142y, spichlerze
i zabudowania gospodarcze, m.in.: stajnia, chlew, owczarnia
i g\u0119siarnia; folwark posiada\u0142 te\u017c m.in. w\u0142asn\u0105 ku\u017ani\u0119 i piekarni\u0119.
Jako aktywny dzia\u0142acz Agudah Israel \u2013 organizacji ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w, Fajwel Gliksman zorganizowa\u0142 w swoim maj\u0105tku jeden
z pierwszych kibuc\u00f3w (rodzaj obozu szkoleniowego), przygotowuj\u0105cych m\u0142odych ludzi do wyjazdu do Palestyny
w celu budowy nowego pa\u0144stwa Izrael. Podczas kolejnych turnus\u00f3w m\u0142odzi \u017bydzi uczyli si\u0119 przede wszystkim pracy
na roli, aby poradzi\u0107 sobie jako przyszli osadnicy.
Wsparciem religijnym by\u0142 dla Gliksman\u00f3w oraz cz\u0142onk\u00f3w kibucu rabin Chaim Luzer Ajbeszyc\/Eibeszyc (ur. 1890), m\u0105\u017c c\u00f3rki Fajwela \u2013 Sary (ur. 1896), kt\u00f3ry mieszka\u0142 w Grze\u015bce wraz z rodzin\u0105.
Z \u017con\u0105 Chaw\u0105 Fajwel mia\u0142 dziesi\u0119cioro dzieci (5 c\u00f3rek i 5 syn\u00f3w),
z kt\u00f3rych najprawdopodobniej tylko trzech syn\u00f3w prze\u017cy\u0142o wojn\u0119.
W swoim maj\u0105tku dawa\u0142 prac\u0119 ludziom mieszkaj\u0105cym
w dworskich czworakach oraz okolicznym mieszka\u0144com
w polu, ogrodzie, parku oraz w domu.
Fajwel Gliksman zmar\u0142, raczej nagle, pod koniec 1929 roku, maj\u0105c 59 lat. Jego \u017cona zgin\u0119\u0142a prawdopodobnie w czasie wojny, niemal ca\u0142y czas mieszkaj\u0105c w Grze\u015bcie (o tym, \u017ce nie ma od niej wiadomo\u015bci od 2 tygodni pisa\u0142a do brata w USA Frajdla\/Frania
z warszawskiego getta 20.02.1941).
Od lipca 1936 roku maj\u0105tkiem zajmowa\u0142 si\u0119 dzier\u017cawca Jo\u015b Jung, miesza\u0142 w Grze\u015bce, a umow\u0119 mia\u0142 do 15.07.1940 roku.
Nie by\u0142 jednak zbyt solidny w wywi\u0105zywaniu si\u0119 z obowi\u0105zk\u00f3w dzier\u017cawcy, np. nie wyp\u0142aca\u0142 nale\u017cnych kwot spadkobiercom. Grozili mu nawet z tego powodu s\u0105dem.

Zaraz po wyzwoleniu \u2013 ju\u017c w styczniu 1945 zarz\u0105dc\u0105 folwarku
by\u0142 mieszkaj\u0105cy tam Dominik Zygmunt. W lutym 1945,
w obecno\u015bci \u015bwiadk\u00f3w \u2013 W\u0142adys\u0142awa Wo\u017aniaka, W\u0142adys\u0142awa Szyma\u0144skiego i so\u0142tysa Ignacego Gl\u0105da\u0142y \u2013 o\u015bwiadczy\u0142,
\u017ce w styczniu 1945 \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej zabrali z maj\u0105tku:
– 19.01.: 9 koni, 7 ja\u0142\u00f3wek, 1 buhaja, 1 wo\u0142u i 192 owce
– 20.01.: 16 puszor\u00f3w i 6 woz\u00f3w
– 21.01.: 8 metr\u00f3w siana, 20 metr\u00f3w ziemniak\u00f3w i 15 metr\u00f3w owsa.<\/p>\n\n\n\n


Ilo\u015bci te wyra\u017anie \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce folwark sprawnie funkcjonowa\u0142 i przetrwa\u0142 wojenn\u0105 zawieruch\u0119, cho\u0107
ju\u017c bez dawnych w\u0142a\u015bcicieli.
Wg danych urz\u0119du miejskiego z kwietnia 1945, w Grze\u015bce mieszka\u0142o wtedy 70 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n


Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 po wojnie ideologi\u0105, pojawi\u0142y si\u0119 plany przekszta\u0142cenia folwarku w rodzaj ko\u0142chozu, ale szybko upad\u0142y. Ju\u017c w 1945 rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces parcelacji maj\u0105tku Grze\u015bka. Dzielono nie tylko ziemi\u0119, ale i poszczeg\u00f3lne zabudowania, pozwalaj\u0105c okolicznym mieszka\u0144com na ich rozbi\u00f3rk\u0119, celem budowy w\u0142asnych gospodarstw. Wszystko przebiega\u0142o planowo
i sprawnie, w majestacie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa. W ten spos\u00f3b folwark znikn\u0105\u0142 z powierzchni ziemi.

Jednym z syn\u00f3w Fajwela i Chawy by\u0142 Jakob, kt\u00f3ry w 1934
roku po\u015blubi\u0142 Stanis\u0142aw\u0119, Polk\u0119 i katoliczk\u0119 z Pieczysk.<\/p>\n\n\n\n

Opracowa\u0142a Urszula Szot<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Codzienne \u017cycie na folwarku Grze\u015bka
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Uczestnicy i zarz\u0105dzaj\u0105cy kibucem w Grze\u015bce w 1934 roku
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Powojenna tablica przypominaj\u0105ca o istnieniu folwarku <\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Folwark Grze\u015bka ko\u0142o Pieczysk nale\u017ca\u0142 jeszcze w po\u0142owieXIX wieku do maj\u0105tku Wierusz\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat 90. XIX wieku kupi\u0142 go Fajwel Gliksman, bogaty \u017byd nale\u017c\u0105cy do chasydzkiej dynastii rabin\u00f3w z G\u00f3ry Kalwarii.Urodzi\u0142 si\u0119 w Praszce oko\u0142o 1870 roku, a jego rodzice pochodziliz Wielunia. W 1888 roku po\u015blubi\u0142 w Warcie Chaw\u0119 Krol i w\u0142a\u015bnie Grze\u015bk\u0119 wybrali […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-504","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-miejsca"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/504","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=504"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/504\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":505,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/504\/revisions\/505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=504"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=504"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=504"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}