{"id":476,"date":"2026-04-20T13:24:15","date_gmt":"2026-04-20T13:24:15","guid":{"rendered":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/?p=476"},"modified":"2026-04-20T13:24:15","modified_gmt":"2026-04-20T13:24:15","slug":"biblioteka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/2026\/04\/20\/biblioteka\/","title":{"rendered":"Biblioteka"},"content":{"rendered":"\n<p>W budynku znajduj\u0105cym si\u0119 w po\u0142udniowo-zachodnim naro\u017cniku Rynku, dzi\u015b \u2013 u zbiegu ulic Zamkowej i Braci Polak\u00f3w, przed wojn\u0105 \u2013 ul. Zamkowa 1, mie\u015bci\u0142a si\u0119 szko\u0142a i spora biblioteka dla ortodoksyjnych wyznawc\u00f3w judaizmu, zwanych w Wieruszowie \u201epejsiakami\u201d.<br>Kamienica zosta\u0142a zbudowana na pocz\u0105tku XX wieku przez kupca Joska Mokrskiego. Przed II wojn\u0105 mieszka\u0142 tu m.in. jego wnuk Moszek z rodzin\u0105 oraz c\u00f3rka Go\u0142da Ryfka z m\u0119\u017cem Abramem Orenbachem \u2013 rabinem Wieruszowa od 1923 roku a\u017c do swej \u015bmierci w 1935 roku.<br>Za\u0142o\u017cenie biblioteki na pocz\u0105tku XX wieku nie by\u0142o takie proste<br>\u2013 trzeba by\u0142o du\u017co odwagi, aby j\u0105 zorganizowa\u0107. Bogobojni,<br>starsi \u017bydzi widzieli wtedy w ksi\u0105\u017ckach \u2013 opr\u00f3cz modlitewnik\u00f3w<br>\u2013 zagro\u017cenie.<br><br>Otwarcie pierwszej, nowoczesnej biblioteki, \u017cydowski Wierusz\u00f3w \u015bwi\u0119towa\u0142 w czerwcu 1916 roku. Przygotowano staranne zaproszenia, stawi\u0142a si\u0119 m\u0142odzie\u017c, w tym tak\u017ce religijni studenci<br>z bejt midraszu.<br><br>Sukces by\u0142 na tyle znacz\u0105cy, \u017ce odt\u0105d organizacja czy partia, kt\u00f3ra chcia\u0142a si\u0119 rozwija\u0107 i szuka\u0142a drogi do serc mieszka\u0144c\u00f3w (szczeg\u00f3lnie m\u0142odych), uznawa\u0142a, \u017ce najlepsz\u0105 drog\u0105 b\u0119dzie ksi\u0105\u017cka \u2013 to by\u0142a \u201etajna bro\u0144\u201d. Wraz z poszerzaniem si\u0119 kr\u0119gu czytelnik\u00f3w, pojawia\u0142y si\u0119 kompleksowe dzia\u0142ania kulturalne<br>\u2013 wyk\u0142ady, przedstawienia teatralne, wieczornice i inne.<br>Przed 1939 rokiem by\u0142o w Wieruszowie pi\u0119\u0107 du\u017cych<br>(jak na owe czasy) \u017cydowskich bibliotek, gromadz\u0105cych oko\u0142o<br>10 tysi\u0119cy tom\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie w j\u0119zyku jidysz), co daje dwie ksi\u0105\u017cki na mieszka\u0144ca \u2013 nie licz\u0105c \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g i modlitewnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Opracowa\u0142a Urszula Szot<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"609\" src=\"http:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/1-9-1024x609.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-477\" srcset=\"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/1-9-1024x609.jpg 1024w, https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/1-9-300x178.jpg 300w, https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/1-9-768x456.jpg 768w, https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/1-9-1536x913.jpg 1536w, https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/1-9.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Dzisiejszy widok kamienicy <\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W budynku znajduj\u0105cym si\u0119 w po\u0142udniowo-zachodnim naro\u017cniku Rynku, dzi\u015b \u2013 u zbiegu ulic Zamkowej i Braci Polak\u00f3w, przed wojn\u0105 \u2013 ul. Zamkowa 1, mie\u015bci\u0142a si\u0119 szko\u0142a i spora biblioteka dla ortodoksyjnych wyznawc\u00f3w judaizmu, zwanych w Wieruszowie \u201epejsiakami\u201d.Kamienica zosta\u0142a zbudowana na pocz\u0105tku XX wieku przez kupca Joska Mokrskiego. Przed II wojn\u0105 mieszka\u0142 tu m.in. jego wnuk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-476","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-miejsca"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=476"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":478,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/476\/revisions\/478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}