{"id":440,"date":"2026-04-20T12:54:29","date_gmt":"2026-04-20T12:54:29","guid":{"rendered":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/?p=440"},"modified":"2026-04-20T12:54:29","modified_gmt":"2026-04-20T12:54:29","slug":"cheder","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/2026\/04\/20\/cheder\/","title":{"rendered":"Cheder"},"content":{"rendered":"\n

W\u015br\u00f3d wielu wieruszowskich cheder\u00f3w \u2013 szk\u00f3\u0142 religijnych
dla m\u0142odszych ch\u0142opc\u00f3w, najd\u0142u\u017cej, bo ponad 30 lat, dzia\u0142a\u0142 cheder Endzela\/Enzela Szwarca. Mie\u015bci\u0142 si\u0119 w mieszkaniu me\u0142ameda \/ nauczyciela pocz\u0105tkowo w Rynku 10, p\u00f3\u017aniej
na ul. Piskorskiej 4. Utrzymywany by\u0142 przez gmin\u0119 \u017cydowsk\u0105.

Pierwsz\u0105 koncesj\u0119 na prowadzenie chederu otrzyma\u0142 Szwarc
od w\u0142adz o\u015bwiatowych w 1903 roku. Kolejn\u0105 \u2013 w 1922 roku. Wniosek o pozwolenie na prowadzenie szko\u0142y powt\u00f3rzy\u0142
w 1933 roku, prawdopodobnie wskutek zmiany adresu.
Zaj\u0119cia polega\u0142y m.in. na nauce czytania po hebrajsku
z elementarza Reszit Daat oraz z Ksi\u0119gi Kap\u0142a\u0144skiej,
a tak\u017ce na mechanicznym t\u0142umaczeniu tej ostatniej.
W szkole obowi\u0105zywa\u0142y te\u017c przedmioty \u015bwiecie: j\u0119zyk polski, rachunki, historia i geografia Polski oraz przyroda.

Rok szkolny w chederze Enzela Szwarca trwa\u0142 od 19 sierpnia
do 15 czerwca, a przyjmowano tam ch\u0142opc\u00f3w w wieku
od 5 do 13 lat. Sp\u0119dzali w szkole wi\u0119kszo\u015b\u0107 dnia, a kszta\u0142cenie trwa\u0142o 8 lat.
Sam Szwarc zdoby\u0142 wykszta\u0142cenie w znanej i cenionej w regionie szkole rabina Zilbermana w Wieruszowie. W 1902 roku po\u015blubi\u0142 Cypr\u0119 Dwojr\u0119 Szczupak z ul. Pi\u0142sudskiego. Mieli troje dzieci.
On (56 lat), jego \u017cona (63 lata), syn Szmul (23 lata) i od dw\u00f3ch
lat zam\u0119\u017cna, ci\u0119\u017carna c\u00f3rka Estera (25 lat) \u2013 zgin\u0119li, zamordowani w pierwszych dniach wrze\u015bnia 1939 roku.<\/p>\n\n\n\n

Opracowa\u0142a Urszula Szot<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nauka w chederze z latach 20. XX wieku, nazywanym \u201ereligijn\u0105 szko\u0142\u0105 \u017cycia”
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Nauka w chederze z latach 20. XX wieku, nazywanym \u201ereligijn\u0105 szko\u0142\u0105 \u017cycia”
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wsp\u00f3\u0142czesny widok domu, w kt\u00f3rym Enzel Szwarc wynajmowa\u0142 mieszkanie i prowadzi\u0142 cheder <\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d wielu wieruszowskich cheder\u00f3w \u2013 szk\u00f3\u0142 religijnychdla m\u0142odszych ch\u0142opc\u00f3w, najd\u0142u\u017cej, bo ponad 30 lat, dzia\u0142a\u0142 cheder Endzela\/Enzela Szwarca. Mie\u015bci\u0142 si\u0119 w mieszkaniu me\u0142ameda \/ nauczyciela pocz\u0105tkowo w Rynku 10, p\u00f3\u017aniejna ul. Piskorskiej 4. Utrzymywany by\u0142 przez gmin\u0119 \u017cydowsk\u0105. Pierwsz\u0105 koncesj\u0119 na prowadzenie chederu otrzyma\u0142 Szwarcod w\u0142adz o\u015bwiatowych w 1903 roku. Kolejn\u0105 \u2013 w 1922 roku. […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-440","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-miejsca"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=440"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":442,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440\/revisions\/442"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}