{"id":363,"date":"2026-04-20T11:14:49","date_gmt":"2026-04-20T11:14:49","guid":{"rendered":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/?p=363"},"modified":"2026-04-21T13:05:53","modified_gmt":"2026-04-21T13:05:53","slug":"__trashed","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/2026\/04\/20\/__trashed\/","title":{"rendered":"Mykwa \/ rytualna \u0142a\u017ania"},"content":{"rendered":"\n

Mykwa \/ rytualna \u0142a\u017ania (ul. Kili\u0144skiego 35\/37)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Halacha (wyk\u0142adnia Prawa Moj\u017ceszowego \u2013Tory pokazuj\u0105ca, jak stosowa\u0107 to prawo w konkretnych sytuacjach \u017cyciowych) podaje, \u017ce mykwa jest pierwszym obiektem religijnym, jaki zobowi\u0105zana jest zbudowa\u0107 nowa gmina \u017cydowska (kaha\u0142). Ten termin odnosi si\u0119 zar\u00f3wno do zbiornika \/ basenu, jak i do budynku, w kt\u00f3rym
si\u0119 znajduje.

Woda w mykwie musi by\u0107 bie\u017c\u0105ca, nie mo\u017ce by\u0107 \u201eczerpana\u201d
\u2013 uzupe\u0142niana wiadrami, ma pochodzi\u0107 wprost z rzeki, \u017ar\u00f3d\u0142a
lub wody deszczowej bezpo\u015brednio doprowadzonej do zbiornika. Obmycia dokonuje si\u0119 przez ca\u0142kowite zanurzenie. 
Dlatego te\u017c w 1822 roku, kiedy wieruszowscy \u017bydzi dostaj\u0105 pozwolenie na utworzenie samodzielnej gminy (i od\u0142\u0105czenie
od gminy k\u0119pi\u0144skiej), dokumentuj\u0105 istnienie m.in. rytualnej \u0142a\u017ani.
Na planie P. Wetlinga (budowniczego powiatu wielu\u0144skiego)
z 1844 roku znajduje si\u0119 ona tu\u017c obok synagogi. Pojawia
si\u0119 tam r\u00f3wnie\u017c informacja, \u017ce planowane jest jej przeniesienie
w okolice browaru, gorzelni i rze\u017ani miejskiej nad Prosn\u0105 (dzisiejsza ul. Sportowa, wcze\u015bniej ul. Mirkowska).
Nie ma jednak \u017cadnego dowodu, \u017ce ten zamiar zosta\u0142 zrealizowany. Jest natomiast udokumentowane,
\u017ce w czasie wielkiego po\u017caru miasta w 1878 roku p\u0142on\u0105 te\u017c budynki kahalne \u2013 z synagog\u0105, mykw\u0105 i szko\u0142\u0105 religijn\u0105 na czele.
Prawdopodobnie w\u0142a\u015bnie po tym po\u017carze, w drugiej po\u0142owie
XIX wieku, przy dzisiejszej ulicy Kili\u0144skiego 35\/37, nad Prosn\u0105, zosta\u0142a wybudowana nowa, murowana mykwa \u2013 rytualna \u0142a\u017ania
o wymiarach 12,7 m x 10 m (C I. na planie, zdj\u0119cie nr 1).
By\u0142a kryta blach\u0105, posiada\u0142a murowan\u0105 przybud\u00f3wk\u0119 kryt\u0105 pap\u0105
o wymiarach 7,6 m x 6,7 m (C II. na planie). Do przybud\u00f3wki, wzd\u0142u\u017c rzeki, przylega\u0142a drewniana kom\u00f3rka o wymiarach
7 m x 2,8 m (E na planie). Ci\u0105g zabudowa\u0144 ko\u0144czy\u0142 ust\u0119p (drewniany, kryty pap\u0105, 1,9 x 1,1m).

Od strony ul. Kili\u0144skiego do mykwy przylega\u0142 dom mieszkalny
z ceg\u0142y, kryty gontem o wymiarach 9,4 m x 10 m (D na planie).
W \u0142a\u017ani znajdowa\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo miedziany kocio\u0142 i 5 wanien
do k\u0105pieli. Po po\u017carze zosta\u0142a unowocze\u015bniona \u2013 posiada\u0142a prawdopodobnie trzy pomieszczenia, w tym g\u0142\u00f3wnie niewielk\u0105 sal\u0119 przeznaczon\u0105 na przygotowanie do rytualnej k\u0105pieli (przebieralni\u0119) oraz drug\u0105, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142 si\u0119 basen. Schodzi\u0142o si\u0119 do niego w d\u00f3\u0142, po schodach, a jego g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 pozwala\u0142a na ca\u0142kowite zanurzenie si\u0119 w wodzie. Przychodzi\u0142y
tu co miesi\u0105c (na oczyszczenie po menstruacji) religijne kobiety oraz religijni m\u0119\u017cczy\u017ani \u2013 przed szabatem i \u015bwi\u0119tami.
Najprawdopodobniej w nocy z 15 na 16 sierpnia (sobota\/niedziela) 1942 Niemcy zabili tu oko\u0142o 90 starszych i chorych \u017byd\u00f3w \u2013 strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy (w potylic\u0119) z pistoletu spr\u0119\u017cynowego, s\u0142u\u017c\u0105cego do uboju zwierz\u0105t.
Budynek jeszcze w czasie wojny zosta\u0142 spalony, pozosta\u0142y jedynie ruiny piwnic. Dzi\u015b niemal dok\u0142adnie na miejscu \u0142a\u017ani
stoi komunalny budynek mieszkalny. Z samej \u0142a\u017ani mog\u0142y zosta\u0107 tylko fundamenty.
Byli te\u017c w Wieruszowie ludzie, kt\u00f3rzy pami\u0119tali, \u017ce w ruinach piwnicy widzieli (jako dzieci) \u015bciany wy\u0142o\u017cone bia\u0142ymi kafelkami.<\/p>\n\n\n\n

Opracowa\u0142a Urszula Szot<\/p>\n\n\n\n

\"Plan
Plan i opis budynk\u00f3w kahalnych z dokumentu ubezpieczeniowego z 1906 r.
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Plan i opis budynk\u00f3w kahalnych z dokumentu ubezpieczeniowego z 1906 r.
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ruiny mykwy \/ \u0142a\u017ani
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Powojenny budynek na fundamentach mykwy \/ \u0142a\u017ani (1959)
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wsp\u00f3\u0142czesny widok budynku stoj\u0105cego na fundamentach mykwy \/ \u0142a\u017ani

<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca mykw\u0119 i dokonany w niej mord w 1942 roku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mykwa \/ rytualna \u0142a\u017ania (ul. Kili\u0144skiego 35\/37) Halacha (wyk\u0142adnia Prawa Moj\u017ceszowego \u2013Tory pokazuj\u0105ca, jak stosowa\u0107 to prawo w konkretnych sytuacjach \u017cyciowych) podaje, \u017ce mykwa jest pierwszym obiektem religijnym, jaki zobowi\u0105zana jest zbudowa\u0107 nowa gmina \u017cydowska (kaha\u0142). Ten termin odnosi si\u0119 zar\u00f3wno do zbiornika \/ basenu, jak i do budynku, w kt\u00f3rymsi\u0119 znajduje. Woda w mykwie […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-363","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-miejsca"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=363"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":535,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363\/revisions\/535"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}