O zab\u00f3jstwie Jakuba Kopela Rotbarta z Wieruszowa,
pami\u0119tano d\u0142ugo.
Pewnego ranka w lipcu 1929 roku w domu kupca Gecela Portka na ul. Pi\u0142sudskiego pojawi\u0142a si\u0119 stara wie\u015bniaczka, szlochaj\u0105c
i raz po raz kre\u015bl\u0105c znak krzy\u017ca na piersi.
Pow\u015bci\u0105gliwy i zr\u00f3wnowa\u017cony Gecel pocz\u0105tkowo nie zwraca\u0142
na staruszk\u0119 uwagi. Pewnie \u2013 \u017cartowa\u0142 \u2013 \u201ewychyli\u0142a\u201d o jeden kieliszek za du\u017co\u2026 Kiedy kobieta w ko\u0144cu
uspokoi\u0142a si\u0119 nieco, dr\u017c\u0105cym g\u0142osem oznajmi\u0142a:
\u2013 Gdy rano wysz\u0142am na grzyby do lasu ko\u0142o Parcic, znalaz\u0142am martwego \u017byda, owini\u0119tego w bia\u0142e p\u0142\u00f3tna. Z jej chaotycznej
relacji wynika\u0142o, \u017ce chodzi\u0142o o ta\u0142es \u2013 szal modlitewny i tefilin.
Z szybko\u015bci\u0105 b\u0142yskawicy straszna wie\u015b\u0107 rozesz\u0142a si\u0119 po mie\u015bcie. Panika ogarn\u0119\u0142a \u017byd\u00f3w, bo wielu z nich trudni\u0142o si\u0119 handlem obwo\u017anym po okolicznych wsiach. Cho\u0107 pocz\u0105tkowo nie by\u0142o dok\u0142adnie wiadomo, co si\u0119 sta\u0142o i gdzie, s\u0142ysza\u0142o si\u0119 ju\u017c g\u0142osy
o masowych mordach\u2026
Mordka Behagen, radny miejski i wp\u0142ywowy \u017byd, do kt\u00f3rego
te\u017c dotar\u0142y tragiczne informacje, natychmiast uda\u0142 si\u0119
do komendanta policji Urbanka z \u017c\u0105daniem zbadania
sprawy. Ten oci\u0105ga\u0142 si\u0119 nieco. \u2013 Bo ja wiem \u2013 stwierdzi\u0142, \u2013 przysz\u0142a jaka\u015b pijana baba i opowiada niestworzone historie.
W tym samym czasie do sklepu z odzie\u017c\u0105 Josela Kohna
w Parcicach wszed\u0142 m\u0142ody szejgec (ch\u0142opak nie-\u017cydowski)
i zapyta\u0142 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 nabycia garnituru. Ruben Aleksandrowicz, wsp\u00f3lnik Josela, przyst\u0105pi\u0142 do brania wymiar\u00f3w. Joselowi, kt\u00f3ry patrzy\u0142 na to z boku, sprawa wydawa\u0142a si\u0119 podejrzana.
Wyda\u0142o mu si\u0119 dziwne, \u017ce parobek przyszed\u0142 kupi\u0107 garnitur
w zwyk\u0142y dzie\u0144, a nie targowy i \u2013 co jeszcze dziwniejsze
\u2013 wcale si\u0119 nie targowa\u0142, tylko przysta\u0142 na podan\u0105 cen\u0119.
Co\u015b tu by\u0142o nie tak\u2026
Zasugerowa\u0142 Rubenowi, aby dok\u0142adnie bra\u0142 wymiary
i szczeg\u00f3\u0142owo doradza\u0142 klientowi. Ruben zrozumia\u0142 sugesti\u0119
i, aby zyska\u0107 na czasie, poprosi\u0142 szejgeca, by ten \u0142askawie
zdj\u0105\u0142 spodnie \u2013 przymiarki \u201ena ciele\u201d s\u0105 bowiem dok\u0142adniejsze,
a zakup garnituru to powa\u017cna sprawa, nie kupuje si\u0119 go przecie\u017c codziennie.
Szejgec zgodzi\u0142 si\u0119 zdj\u0105\u0107 ubranie, ale szybko tego po\u017ca\u0142owa\u0142. Przez u\u0142amek sekundy, kiedy zsun\u0105\u0142 spodnie, Ruben dostrzeg\u0142
na jego bieli\u017anie czerwon\u0105 plam\u0119. Krew! \u2013 pomy\u015bla\u0142. Zauwa\u017cy\u0142
j\u0105 te\u017c szejgec \u2013 szybko si\u0119 ubra\u0142 i rezygnuj\u0105c z kupna garnituru,
kt\u00f3ry rzekomo mu si\u0119 nie spodoba\u0142, szybko wyszed\u0142.
Josel wys\u0142a\u0142 jednego ze swoich uczni\u00f3w, aby dyskretnie szed\u0142
za szejgecem, a Ruben uda\u0142 si\u0119 na wieruszowski posterunek,
aby donie\u015b\u0107 o swoich podejrzeniach.
Dotar\u0142 na policj\u0119 dok\u0142adnie w momencie, gdy Mordka Behagen przekonywa\u0142 Urbanka o konieczno\u015bci zaj\u0119cia si\u0119 spraw\u0105 morderstwa w lesie. Jego informacje spowodowa\u0142y, \u017ce komendant natychmiast wys\u0142a\u0142 policjanta, aby ten zatrzyma\u0142 podejrzanego.
Nie by\u0142o to takie proste, bo szejgec, czuj\u0105c, \u017ce jest \u015bledzony, zacz\u0105\u0142 ucieka\u0107 przez kr\u0119te uliczki pomi\u0119dzy szeregami barak\u00f3w nad rzek\u0105. By\u0107 mo\u017ce uda\u0142oby mu si\u0119 zbiec, gdyby nie kilku \u017cydowskich ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy, po kr\u00f3tkim po\u015bcigu, z\u0142apali go
i zaci\u0105gn\u0119li na komisariat.
Ju\u017c na pierwszym przes\u0142uchaniu, po tym, gdy Urbanek kilka razy uderzy\u0142 go po twarzy, szejgec \u2013 ku zdumieniu wszystkich \u2013 przyzna\u0142 si\u0119, \u017ce jest zab\u00f3jc\u0105. Z cynicznym u\u015bmiechem opowiedzia\u0142: \u201e Gdy wczoraj o \u015bwicie szed\u0142em przez las do Czastar,
dostrzeg\u0142em \u017byda owini\u0119tego bia\u0142ym prze\u015bcierad\u0142em z czarnymi paskami. Sta\u0142 bez ruchu, jakby spa\u0142. Uderzy\u0142em go mocno
w g\u0142ow\u0119. \u017byd upad\u0142 w ka\u0142u\u017cy krwi. Gdy zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce nie daje ju\u017c oznak \u017cycia, zdj\u0105\u0142em z niego to dziwne prze\u015bcierad\u0142o
i przeszuka\u0142em jego kieszenie, w kt\u00f3rych znalaz\u0142em 780 z\u0142otych. Potem poszed\u0142em nad rzek\u0119, umy\u0142em si\u0119, wyczy\u015bci\u0142em plamy krwi z ubrania i poszed\u0142em do gospody w Czastarach, gdzie si\u0119 dobrze bawi\u0142em\u201d.
To \u201edziwne bia\u0142e prze\u015bcierad\u0142o\u201d z czarnymi paskami,
to, oczywi\u015bcie, ta\u0142es, kt\u00f3ry pobo\u017cny chasyd zak\u0142ada na g\u0142ow\u0119, odmawiaj\u0105c \u201eszmone esre\u201d \u2013 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych codziennych
modlitw.
Napi\u0119cie w mie\u015bcie narasta\u0142o z godziny na godzin\u0119, atmosfera stawa\u0142a si\u0119 coraz g\u0119stsza. Wci\u0105\u017c pr\u00f3bowano odgadn\u0105\u0107,
kto zosta\u0142 zabity. Kilku \u017cydowskich ch\u0142opc\u00f3w zg\u0142osi\u0142o si\u0119
na ochotnika, aby poszuka\u0107 cia\u0142a, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to nie b\u0119dzie
konieczne. Sam zab\u00f3jca \u2013 w obecno\u015bci policji \u2013 wskaza\u0142 miejsce morderstwa. Gdy t\u0142um zbli\u017cy\u0142 si\u0119, jego oczom ukaza\u0142 si\u0119 okropny widok. Okaleczona, trudna do rozpoznania ofiara, le\u017ca\u0142a
w zakrzep\u0142ej ka\u0142u\u017cy krwi. Rozleg\u0142y si\u0119 histeryczne, pe\u0142ne przera\u017cenia krzyki, na co zab\u00f3jca \u2013 wybuchn\u0105\u0142 \u015bmiechem.
Zgromadzeni, tak\u017ce chrze\u015bcijanie, rzucili si\u0119 na morderc\u0119, chc\u0105c go zlinczowa\u0107. Tylko dzi\u0119ki interwencji policji uda\u0142o si\u0119
go wyprowadzi\u0107. Wyja\u015bni\u0142o si\u0119, kim jest ofiara. Jakub Wolf Stern rozpozna\u0142 swojego szwagra \u2013 by\u0142 to Jakub Kopel Rotbart,
27-letni chasyd pochodz\u0105cy z Krzepic, pasierb wieruszowskiego
kupca Izraela Dawida Szterna z ul. Klasztornej. By\u0142 to \u0142agodny, delikatny, \u017cyczliwy wszystkim \u017byd. W rodzinnych Krzepicach
by\u0142 wybitnym kupcem handluj\u0105cym zbo\u017cem. W Wieruszowie,
z braku \u015brodk\u00f3w do \u017cycia, zajmowa\u0142 si\u0119 skupem g\u0119si i handlem
obno\u015bnym, chodz\u0105c od wsi do wsi.
Nigdy si\u0119 na nic nie skar\u017cy\u0142, zawsze przyjmowa\u0142 to,
co zes\u0142a\u0142 los z u\u015bmiechem i mi\u0142o\u015bci\u0105.
Poniewa\u017c policja nie pozwoli\u0142a zabra\u0107 cia\u0142a przed przybyciem lekarza z Komisji Medyczno-Patologicznej, m\u0142odzi \u017bydzi zostali przy zw\u0142okach a\u017c do nast\u0119pnego popo\u0142udnia, odmawiaj\u0105c psalmy. Kolejnego dnia \u2013 w \u015brod\u0119 \u2013 na miejsce zbrodni dotar\u0142
niemal ca\u0142y Wierusz\u00f3w, cho\u0107 by\u0142 to dzie\u0144 targowy. Ludzie po prostu nie byli w stanie siedzie\u0107 spokojnie w domu ani handlowa\u0107. Po lekarskich ogl\u0119dzinach, cia\u0142o zamordowanego, w\u015br\u00f3d p\u0142aczu i lament\u00f3w, wyniesiono na r\u0119kach z lasu i pogrzebano
na kirkucie. Zebrani, na czele z rabinem, p\u0142akali jak dzieci.
Pomimo bestialskiego morderstwa, polski s\u0105d znalaz\u0142
dla mordercy okoliczno\u015bci \u201e\u0142agodz\u0105ce\u201d (podobno ofiara wy\u015bmiewa\u0142a zab\u00f3jc\u0119, cho\u0107 przecie\u017c on sam pocz\u0105tkowo
przedstawia\u0142 to inaczej!) i skaza\u0142 go na 8 lat wi\u0119zienia.<\/p>\n\n\n\n
Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej \u017cona zamordowanego urodzi\u0142a syna, kt\u00f3rego \u2013 po ojcu m\u0119czenniku \u2013 nazwa\u0142a Jakub Kopel Rotbart.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142a Urszula Szot<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
O zab\u00f3jstwie Jakuba Kopela Rotbarta z Wieruszowa,pami\u0119tano d\u0142ugo. Pewnego ranka w lipcu 1929 roku w domu kupca Gecela Portka na ul. Pi\u0142sudskiego pojawi\u0142a si\u0119 stara wie\u015bniaczka, szlochaj\u0105ci raz po raz kre\u015bl\u0105c znak krzy\u017ca na piersi.Pow\u015bci\u0105gliwy i zr\u00f3wnowa\u017cony Gecel pocz\u0105tkowo nie zwraca\u0142na staruszk\u0119 uwagi. Pewnie \u2013 \u017cartowa\u0142 \u2013 \u201ewychyli\u0142a\u201d o jeden kieliszek za du\u017co\u2026 Kiedy kobieta […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-274","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historie-i-legendy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=274"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":421,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/274\/revisions\/421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}