\u015awi\u0119to Pesach obchodzone jest na pami\u0105tk\u0119 wyj\u015bcia \u017byd\u00f3w
z niewoli egipskiej pod wodz\u0105 Moj\u017cesza.
Obchodzi si\u0119 je przez 8 dni, a najbardziej uroczyste s\u0105 dwa pierwsze wieczory. Zasiada si\u0119 wtedy do uroczystej kolacji
\u2013 sederowej.
Pesach w 1939 roku rozpoczyna\u0142o si\u0119 w poniedzia\u0142ek, 3 kwietnia. Oczami 16-letniej Ma\u0142ki Libki Lewi, mieszkaj\u0105cej z rodzin\u0105 w Rynku 24, mog\u0142o ono wygl\u0105da\u0107 tak\u2026
Bardzo lubi\u0119 \u015bwi\u0119to Pesach, a wiecz\u00f3r sederowy jest wyj\u0105tkowy! Dzisiejsza i jutrzejsza noc s\u0105 chyba najpi\u0119kniejsze w roku! Siedzimy wszyscy w jadalni przy roz\u0142o\u017conym stole. \u015awiece pal\u0105
si\u0119 jasno, a ich \u015bwiat\u0142o odbija si\u0119 migotliwie w srebrnych lichtarzach. U szczytu sto\u0142u siedzi tatu\u015b (Izrael Lewi),
a naprzeciwko \u2013 mamusia (Brana z domu Sztachelberg z Kalisza). Przyszed\u0142 te\u017c wujek Izaak z cioci\u0105 Mamelk\u0105, oczywi\u015bcie,
moi starsi bracia \u2013 Micha\u015b (Mosze) i Jakub \u2013 z cioci\u0105 Hind\u0105
i Esterk\u0105.
Jeszcze kilka dni temu razem z mamusi\u0105, cioci\u0105 i Esterk\u0105 dok\u0142adnie wymiata\u0142y\u015bmy chamec z ca\u0142ego domu. Musia\u0142am potem pilnowa\u0107 Esterki, \u017ceby przed poniedzia\u0142kiem (pierwszy dzie\u0144 Pesach) nie nakruszy\u0142a gdzie\u015b chleba \u2013 to by by\u0142o prawdziwe nieszcz\u0119\u015bcie!
Jak co roku z zachwytem patrzy\u0142am, jak w czwartek tatu\u015b
z Michasiem wynosz\u0105 na podw\u00f3rze wszystkie \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi
i modlitewniki \u2013 dobrze, \u017ce pogoda dopisa\u0142a!
Roz\u0142o\u017cyli je na \u0142awkach, krzes\u0142ach, drewnianych skrzyniach
i deskach \u2013 one te\u017c musz\u0105 si\u0119 przewietrzy\u0107! Chodzi\u0142am potem mi\u0119dzy nimi, wyobra\u017caj\u0105c sobie, jak oddychaj\u0105 \u015bwie\u017cym powietrzem i ch\u0142on\u0105 s\u0142oneczne \u015bwiat\u0142o. Widzia\u0142am, jak wiatr delikatnie przewraca kartki, jakby chcia\u0142 sprawdzi\u0107, co te\u017c tam zosta\u0142o napisane\u2026 Wieczorem wszystkie ksi\u0105\u017cki delikatnie przenie\u015bli\u015bmy do biblioteczek przy oknie.
W pi\u0105tek od rana ze strychu znosili\u015bmy \u015bwi\u0105teczne naczynia.
Ze \u015bmiechem szuka\u0142y\u015bmy z Esterk\u0105 naszych kubk\u00f3w do wina, tych samych, co w tamtym roku. Szklane i porcelanowe talerze
na Pesach, u\u017cywane tylko teraz \u2013 kilka dni w roku, nale\u017ca\u0142y jeszcze do prababci Ma\u0142ki (to po niej mam imi\u0119!) i s\u0105 przepi\u0119kne! Patelnie do ziemniaczanych placuszk\u00f3w i macy, garnki do gotowania jajek i miski do przygotowania chrojsys i muror
\u2013 wszystko musi by\u0107 obmyte i starannie osuszone.
Trzeba by\u0142o si\u0119 spieszy\u0107, bo przecie\u017c wieczorem zaczyna\u0142
si\u0119 Szabat! A ju\u017c w poniedzia\u0142ek wieczorem \u2013 Pesach!
Rodzice i Jakub z cioci\u0105 zadbali, \u017ceby wszystkie \u015bwi\u0105teczne potrawy by\u0142y odpowiednio przygotowane. W poniedzia\u0142ek
rano tatu\u015b zani\u00f3s\u0142 jeszcze du\u017c\u0105 porcj\u0119 potraw sederowych
i macy do b\u00f3\u017cnicy \u2013 \u017ceby podzieli\u0107 si\u0119 z biedniejszymi.
Na \u015bniadanie zjedli\u015bmy resztki chleba, ostatecznie oczyszczaj\u0105c dom z chamecu (kwasu, potraw na zakwasie). Przez chwil\u0119 sta\u0142am w oknie i patrzy\u0142am na Rynek \u2013 \u017bydzi robili jeszcze ostatnie zakupy, inni w swych sklepach obs\u0142ugiwali Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy wiedzieli przecie\u017c, \u017ce przez kolejne dwa dni sklepy te b\u0119d\u0105 zamkni\u0119te. Dla chrze\u015bcijan to te\u017c wa\u017cny czas \u2013 rozpocz\u0105\u0142
si\u0119 w\u0142a\u015bnie Wielki Tydzie\u0144, w najbli\u017csz\u0105 niedziel\u0119 i poniedzia\u0142ek
\u2013 za tydzie\u0144, b\u0119d\u0105 \u015bwi\u0119towa\u0107 Wielkanoc.
W ko\u0144cu, po gor\u0105czkowym dniu \u2013 zbli\u017ca si\u0119 zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca\u2026
To ju\u017c! \u015awiece pal\u0105 si\u0119 jasno, siadamy wszyscy do sto\u0142u i Esterka \u2013 jako najm\u0142odsza, zgodnie z tradycj\u0105, pyta: \u201eCzym ta noc r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych?\u201d Tatu\u015b rozpoczyna czytanie \u015bwi\u0105tecznej Hagady \u2013 o plagach, jakie dawno, dawno temu spad\u0142y na Egipt
za prze\u015bladowanie \u017byd\u00f3w, o wyj\u015bciu z niewoli i o cudach czynionych przez Moj\u017cesza. Tatu\u015b t\u0142umaczy niekt\u00f3re historie: \u201eGdyby B\u00f3g nie by\u0142 nas wtedy wyzwoli\u0142 z Egiptu,
w\u00f3wczas my, dzieci nasze i dzieci naszych dzieci by\u0142yby do dzi\u015b dnia niewolnikami\u201d.
P\u00f3\u017aniej cudowne s\u0142owa psalmu \u2013 jak ja ogromnie lubi\u0119
t\u0119 modlitw\u0119:
\u201eC\u00f3\u017c ci jest, morze, \u017ce uciekasz?
G\u00f3ry, czemu skaczecie jak barany,
pag\u00f3rki – niby jagni\u0119ta? (\u2026)
Zadr\u017cyj, ziemio, przed obliczem Pana ca\u0142ej ziemi\u2026\u201d (Ps 114)
Kolacja smakuje wy\u015bmienicie: zajadam si\u0119 pysznym chrojsys \u2013 s\u0142odk\u0105 mas\u0105 z jab\u0142ek, orzech\u00f3w i migda\u0142\u00f3w, zmieszan\u0105 z odrobin\u0105 wina rodzynkowego, kt\u00f3re maj\u0105 kolor jak ceg\u0142y, kt\u00f3re \u017bydzi wyrabiali w Egipcie i szybko prze\u0142ykam odrobin\u0119 gorzkiego muror \u2013 ostrego chrzanu i sa\u0142aty maczanej w s\u0142onej wodzie na znak,
jak ci\u0119\u017cka i gorzka by\u0142a niewolnicza praca. Po trzecim kielichu wina \u2013 znowu \u015bpiewamy psalmy.
Esterka domaga si\u0119 piosenki o ko\u017al\u0105tku \u2013 wi\u0119c \u015bpiewamy
o kupionym za dwa drobne pieni\u0105\u017cki ko\u017al\u0119ciu, kt\u00f3re zagryz\u0142 kot, kt\u00f3rego zagryz\u0142 pies, kt\u00f3ry zosta\u0142 obity kijem, kt\u00f3ry sp\u0142on\u0105\u0142
w ogniu, zalanym p\u00f3\u017aniej przez wod\u0119, kt\u00f3r\u0105 wypi\u0142 w\u00f3\u0142, kt\u00f3rego zar\u017cn\u0105\u0142 rze\u017anik, kt\u00f3ry na koniec sam zosta\u0142 zabity przez Anio\u0142a \u015amierci.
Ja ju\u017c wiem z kurs\u00f3w religijnych, \u017ce ko\u017al\u0105tko z tej wyliczanki reprezentuje \u017byd\u00f3w prze\u015bladowanych przez inne narody.
Wypijamy czwarty i ostatni kielich wina \u2013 ka\u017cdy z nich przypomina cztery Boskie obietnice wyzwolenia z niewoli:
\u201eJa was wyprowadz\u0119\u2026 Ja was wybawi\u0119\u2026 Ja was uwolni\u0119\u2026
Ja was przyjm\u0119\u2026\u201d (Wj 6,6-8).
Na \u015brodku sto\u0142u stoi du\u017cy kielich wina, kt\u00f3rego nikt nie pije
\u2013 symbolizuje on krew Baranka i przeznaczony jest dla proroka Eliasza, kt\u00f3ry tej nocy odwiedza wszystkie domy, gdzie \u015bwi\u0119tuje si\u0119 Pesach. To dlatego mamusia przed uczt\u0105 sprawdzi\u0142a,
czy na pewno drzwi s\u0105 uchylone\u2026
Jak cudowne jest to przygotowanie kielicha dla Niego i otwieranie drzwi, jakby On naprawd\u0119 przychodzi\u0142.
Jeszcze z Esterk\u0105 szukamy schowanego wcze\u015bniej przez tatusia kawa\u0142ka macy sederowej. Udaj\u0119, \u017ce nic nie widz\u0119, \u017ceby Esterka mog\u0142a go odnale\u017a\u0107 i cieszy\u0107 si\u0119 s\u0142odyczami, kt\u00f3re dostaje
w nagrod\u0119.
I to ju\u017c koniec \u2013 jest bardzo p\u00f3\u017ano, ale i \u017cal, \u017ce ta pi\u0119kna
noc ju\u017c si\u0119 sko\u0144czy\u0142a.
Jutro te\u017c b\u0119dzie uroczysta kolacja, ale to ju\u017c nie to samo.
Pesach trwa, co prawda, osiem dni, ale gdy mija ta pierwsza noc, to tak, jakby \u015bwi\u0119to ju\u017c si\u0119 sko\u0144czy\u0142o\u2026
\u017byczymy sobie jeszcze \u201ePrzysz\u0142ego roku w Jerozolimie\u201d i powoli rozchodzimy si\u0119. Wypite wino na pewno pozwoli szybciej zasn\u0105\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n
Czy obchody \u015awi\u0119ta Pesach u rodziny Lewi w Rynku 24 tak wygl\u0105da\u0142y? Ca\u0142kiem mo\u017cliwe\u2026 To w ko\u0144cu \u015bwi\u0119to, do kt\u00f3rego trzeba si\u0119 bardzo starannie i konkretnie przygotowa\u0107 oraz podczas kt\u00f3rego koniecznie trzeba przestrzega\u0107 wszystkich zasad. <\/code><\/pre>\n\n\n\nW niespokojnym politycznie kwietniu 1939 roku pad\u0142y te\u017c z pewno\u015bci\u0105 szczere \u017cyczenia: \u201ePrzysz\u0142ego roku w Jerozolimie\u201d.
Niestety \u2013 dla tej rodziny czas, kt\u00f3ry nadchodzi\u0142, okaza\u0142 si\u0119 najgorszy z mo\u017cliwych.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142a Urszula Szot<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u015awi\u0119to Pesach obchodzone jest na pami\u0105tk\u0119 wyj\u015bcia \u017byd\u00f3wz niewoli egipskiej pod wodz\u0105 Moj\u017cesza.Obchodzi si\u0119 je przez 8 dni, a najbardziej uroczyste s\u0105 dwa pierwsze wieczory. Zasiada si\u0119 wtedy do uroczystej kolacji\u2013 sederowej.Pesach w 1939 roku rozpoczyna\u0142o si\u0119 w poniedzia\u0142ek, 3 kwietnia. Oczami 16-letniej Ma\u0142ki Libki Lewi, mieszkaj\u0105cej z rodzin\u0105 w Rynku 24, mog\u0142o ono wygl\u0105da\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-272","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historie-i-legendy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=272"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":420,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272\/revisions\/420"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=272"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=272"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiezydow.wdkwieruszow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=272"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}